Warroza pszczół miodnych

Warroza stanowi ogromne zagrożenie dla kolonii pszczół miodnych. Zrozumienie i zwalczanie tej choroby jest absolutnie niezbędne dla każdego pszczelarza. Poznajmy wiedzę ekspercką na temat warrozy. Dowiesz się tutaj, jak chronić swoje ule i zwiększyć produkcję miodu.

Czym jest warroza?

Roztocze Varroa destructor jest powszechnie uważane za główną przyczynę choroby zwanej warrozą.

Samica roztocza Varroa jest owalna, brązowa, ma około 1,17 mm długości i 1,77 mm szerokości;

Samiec jest nieco mniejszy, owalny, ma około 0,88 mm długości i 0,72 mm szerokości.

Większość dorosłych roztoczy pasożytuje między segmentami odwłoka robotnic i trutni. Wysysają one płyny ustrojowe dorosłych pszczół.

Samice roztoczy Varroa wnikają do komórek z czerwiem, aby złożyć tam jaja, co prowadzi do upośledzenia rozwoju larw pszczelich. Osłabiają one Twoją rodzinę pszczelą u samego źródła i zagrażają populacjom pszczół miodnych.

Można sobie wyobrazić, jak wygląda rodzina pszczela silnie porażona przez roztocze Varroa. Jeśli cierpisz na trypofobię, ten widok przyprawi Cię o gęsią skórkę! Na jednej poczwarce trutnia można znaleźć ponad 20 roztoczy, a na robotnicy nawet do 12.

Roztocze Varroa są wektorami szkodliwych wirusów, takich jak zgnilec czy choroby zarodnikowe. Choć stosujemy środki roztoczobójcze, poziom zainfekowania wirusami pszczół miodnych pozostaje na wysokim poziomie.

Ta choroba zagraża populacjom pszczół miodnych. W najgorszym przypadku roztocze mogą spowodować masowe wymieranie rodzin pszczelich, co drastycznie wpływa na produkcję rolną.

 

 

Historia i pochodzenie

Odkrycie roztoczy Varroa

Naukowcy zidentyfikowali roztocze Varroa po raz pierwszy na początku XX wieku w Azji Południowo-Wschodniej. Te szkodniki pszczelarskie początkowo atakowały pszczołę wschodnią, Apis cerana. W latach 60. XX wieku zaczęły zarażać pszczołę miodną (Apis mellifera) i szybko rozprzestrzeniły się na całym świecie. Ekspansja ta wynikała głównie z transportu zarażonych pszczół oraz sprzętu pszczelarskiego.

Wpływ na gospodarkę pasieczną

W początkowej fazie prób opanowania tego problemu pasożytniczego pszczelarze stosowali zabiegi chemiczne, w szczególności akarycyd – amitrazę. Niemniej jednak, szerokie rozprzestrzenienie się roztoczy i ich zdolności przetrwania wywołały ogromne problemy. Pszczelarze musieli zaakceptować, że warroza to problem stały. Nie możemy tak łatwo wykorzenić roztoczy Varroa.

Z biegiem czasu roztocze Varroa silnie zmieniły sposób, w jaki dbamy o pszczoły. Stosujemy chemię, hodujemy pszczoły odporne na roztocze i usprawniamy zarządzanie naszymi rodzinami pszczelimi.

Naukowcy koncentrują się na wzmacnianiu naturalnych mechanizmów obronnych pszczół miodnych poprzez selektywną hodowlę oraz na poszukiwaniu metod zwalczania wolnych od chemii.

 

Biologia roztocza Varroa

Styl życia roztocza Varroa:

Roztocze Varroa mogą rozmnażać się wyłącznie w zasklepionych komórkach czerwiu. Ich cykl rozwojowy obejmuje trzy stadia: jajo, nimfę i dorosłe roztocze. Atakują one przede wszystkim ciało pszczoły oraz komórki czerwiu.

Kiedy nadchodzi wiosna, rodzina pszczela dysponuje plastrami z czerwiem krytym. Te uciążliwe roztocze rozpoczynają wtedy rozmnażanie. Im więcej komórek czerwiu, tym więcej roztoczy Varroa je zasiedla. Porażenie osiąga swój szczyt latem.

Jesienią, gdy populacja rodziny pszczelej maleje, spada również liczba komórek czerwiu. Roztocze Varroa nadal jednak się rozmnażają, przenosząc swoje porażenie na mniejszą liczbę komórek oraz na dorosłe pszczoły.

Zimą roztocze Varroa przerywają rozmnażanie i pozostają w stadium dorosłym. Zimują razem z pszczołami miodnymi, żywiąc się ich płynami ustrojowymi. Oznacza to, że mogą wyrządzać szkody rodzinom pszczelim przez cały rok.

Aktywność roztocza Varroa:

Temperatura wpływa na aktywność roztocza Varroa. Zimą pszczoły muszą utrzymywać stabilną temperaturę w ulu, aby zapewnić sobie przetrwanie. Choć temperatura ta odpowiada warunkom przeżycia roztocza, nie jest wystarczająca do składania przez nie jaj.

Roztocze Varroa stają się aktywne w temperaturach powyżej 18°C. Do normalnego rozmnażania potrzebują temperatury około 31°C. W rodzinie pszczelej pozbawionej czerwiu nie mogą rozmnażać się zimą. Mimo to mogą bez problemu koegzystować z pszczołami miodnymi przez całą zimę.

 

 

Objawy i diagnoza warrozy

Widoczne oznaki w rodzinach pszczelich

Obserwacja ruchów głowy: Zdrowe pszczoły wykazują żywe, naturalne ruchy głowy. Sprawiają na nas zabawne wrażenie. Jeśli ich ruchy głowy wydają się sztywne lub sprawiają wrażenie, jakby chciały się podrapać, może to być oznaka porażenia.

Obserwacja skrzydeł i odnóży: Zdrowe pszczoły mają nienaruszone skrzydła, rozwijają je bez wysiłku i szybko latają. Jeśli widzisz młode pszczoły ze zdeformowanymi skrzydłami pełzające po ziemi, które nie potrafią latać, mamy do czynienia z warrozą.

 

Metody diagnostyczne

Określenie stopnia porażenia roztoczami: Pszczelarze powinni trzymać się zasady „Skupienie na profilaktyce, zintegrowane leczenie”. Najpierw należy przeanalizować stopień nasilenia porażenia roztoczami.

Regularny monitoring pomaga ocenić, czy Twoje rodziny pszczele osiągnęły próg, który wymaga podjęcia walki z warrozą. Pszczelarze mogą stosować różne metody szacowania stopnia porażenia roztoczami, na przykład:

  - Metoda cukru pudru: Oprósz próbkę pszczół w testerze warrozy cukrem pudrem. Wstrząśnij naczyniem, aby roztocze odpadły. Następnie możemy policzyć roztocze pokryte cukrem.

  - Metoda spłukiwania alkoholem: Do tego również potrzebny jest tester warrozy. Pobierz próbkę pszczół i zanurz ją w alkoholu. Roztocze Varroa opadną na dno roztworu i można przystąpić do liczenia. Ta prosta metoda wykrywania jest najdokładniejszą ze wszystkich.

  - Kontrola wkładki dennicowej: Wkładka dennicowa jest pokryta lepką substancją i umieszczana pod osiatkowanym dnem. Wsunięte pod ul wkładki wychwytują spadające roztocze. Ta metoda monitoruje wskaźnik porażenia dość niedokładnie, ponieważ nie uwzględnia całkowitej populacji pszczół miodnych.

Po ocenie stanu swoich rodzin pszczelich musisz dokładnie wiedzieć, kiedy leczyć roztocze Varroa. Pozwoli Ci to uratować rodzinę w optymalnym momencie.

 

Zagrożenia dla zdrowia rodziny pszczelej

Szkody fizyczne: Roztocze Varroa żywią się głównie poprzez wysysanie hemolimby i płynów ustrojowych z powierzchni ciała pszczół miodnych. Pozbawiają pszczoły kluczowych składników odżywczych. To osłabia je, spowalnia ich wzrost, a even prowadzi do przedwczesnej śmierci.

Porażone larwy pszczół miodnych mogą mieć zahamowany rozwój, co prowadzi do utraty masy ciała oraz zdeformowanych skrzydeł lub odnóży. Mogą ponadto stracić zdolność do lotu.

Transmisja wirusów: Roztocze Varroa przenoszą kilka szkodliwych wirusów. Przykładami są wirus zdeformowanych skrzydeł (DWV) oraz wirus ostrego paraliżu pszczół (ABPV). Rodziny porażone przez Varroa przekazują wirusy poprzez ślinę roztoczy.

Wirusy te mogą zaburzać układ odpornościowy pszczół, co osłabia je fizycznie. Przez to zwiększone ryzyko stają się one bardziej podatne na wtórne infekcje i inne choroby.

 

 

Strategie zarządzania i zwalczania

W pszczelarstwie metody leczenia roztoczy Varroa rzadko są jednostronne. Zabiegi zazwyczaj polegają na naprzemiennym stosowaniu kilku metod.

Popularne akarycydy: Tradycyjne substancje takie jak amitraza, fluwalinat, kumafos itp. zaliczają się do zabiegów chemicznych.

Organiczne środki roztoczobójcze: Do łagodniejszych substancji chemicznych należą kwas szczawiowy, kwas mrówkowy, tymol itp. W gospodarce pasiecznej produkty te traktujemy jako środki organiczne.

Plusy i minusy:

Zabiegi chemiczne okazują się skuteczne w redukcji liczby roztoczy. Niemniej jednak metody te mają również pewne wady.

Jedną z wad jest to, że roztocze mogą wykształcić oporność (rezystencję), jeśli instrukcja użycia nie będzie ściśle przestrzegana. Kolejnym problemem jest to, że chemikalia stanowią potencjalne zagrożenie dla pszczół. Ponadto istnieje ryzyko odkładania się pozostałości w produktach pszczelich.

Akarycydy organiczne są ogólnie bezpieczniejsze dla środowiska i produktów pszczelich. Stosowanie zabiegów organicznych wymaga jednak często dużych dawek. Oznacza to większy nakład pracy i konieczność ostrożnego obchodzenia się ze środkami. Ponadto mogą one nie być tak natychmiastowo skuteczne jak syntetyczne chemikalia.

Metody niechemiczne

Mechaniczne środki kontroli: Techniken wie die Entnahme von Drohnenbrut (wobei Drohnenbrut, die mehr Milben anzieht, entnommen oder vernichtet wird). Auch der Einsatz von Gitterböden zum Auffangen abfallender Milben kann dazu beitragen, deren Populationen zu reduzieren.

Biologiczne środki kontroli: Hodowla szczepów pszczół odpornych na roztocze to w ostatnich latach obiecujący kierunek badań. Wykorzystanie organizmów drapieżnych polujących na roztocze Varroa stanowi kolejną obiecującą metodę niechemiczną.

 

Wyzwania i przyszłe kierunki

Oporność na leczenie

Rozwój oporności na akarycydy: Nadmierne stosowanie zabiegów chemicznych doprowadziło do powstania opornych populacji roztoczy. Zabiegi te stają się przez to mniej skuteczne.

Zapotrzebowanie na nowe metody zwalczania: Badanie innowacyjnych strategii prowadzenia rodzin pszczelich jest stałą koniecznością.

Innowacje w badaniach

Niektóre podejścia koncentrują się wokół zrównoważonego pszczelarstwa. Metoda biotechniczna sztucznego przerwania czerwienia oferuje w połączeniu z leczeniem najwyższy stopień kontroli i skutecznie ogranicza wzrost populacji Varroa. W tym podejściu stosuje się metody takie jak izolacja matki pszczelej, usuwanie czerwiu trutowego, całkowite usunięcie czerwiu oraz stosowanie ramek pułapkowych.

 

 

Dodatkowe zasoby

Linki do dalszego czytania

Artykuły naukowe i badania: Jeśli chcesz zapoznać się z najnowszymi wynikami badań nad roztoczami Varroa i metodami ich zwalczania, odsyłamy do bazy [NCBI].

Fora pszczelarskie i grupy wsparcia: Zasoby dla pszczelarzy szukających porad i wsparcia w społeczności, takie jak [BeeSource].

Praktyczne poradniki i instrukcje

Filmy i kursy online: Wizualne i interaktywne zasoby do nauki zarządzania warrozą, dostępne na stronie [Honey Bee Health Coalition].